სოციალური შფოთვითი აშლილობა
სოციალურ შფოთვით აშლილობას (SAD – Social Anxiety disorder) ხშირად სოციალურ ფობიას უწოდებენ.
ზოგიერთ სიტუაციებში ადამიანის მორცხვობა და ღელვა, განსაკუთრებით ზრდასრულ ასაკამდე, არ ნიშნავს, რომ მას აქვს სოციალური ფობია. პიროვნული მახასიათებლებისა და გამოცდილების შესაბამისად კომფორტის შეგრძნება ადამიანებს სოციალურ სიტუაციებში სხვადასხვა აქვთ. საპასუხისმგებლო სიტუაციებში ყველას სჩვევია ნერვიულობა მაგალითად, გამოცდაზე, პაემანზე, პირველად სცენაზე გამოსვლისას ან საჯაროდ პრეზენტაციის წარდგენისას. მაგრამ სოციალური შფოთვითი აშლილობის დროს, რომელსაც ასევე უწოდებენ სოციალურ ფობიას, ყოველდღიური რუტინა, ჩვეული ურთიერთობები რთულდება, იწვევს მნიშვნელოვან შფოთვას, შიშს და უხერხულობას. ამ დროს ადამიანი შფოთავს არა მხოლოდ საზოგადოებრივ სიტუაციებში, არამედ სტრესულ სიტუაციამდე და მის შემდეგ.
ამ დროს შესაძლებელია სხვადასხვაგვარი შინაარსი ჰქონდეს შიშს, თუმცა ძირითადად, რომ პიროვნება იქნება კრიტიკისა და განსჯის ობიექტი. მაგალითად, არ ჩაიდინოს რაიმე სამარცხვინო, შეუფერებელი, უხერხული, არ წარდგეს შეუსაბამოდ შემოსილი… შედეგად მუდმივად დაძაბულია, შფოთავს და გადაჭარბებულად აკვირდება საკუთარ მიმიკებს, გამონათქვამებს, ქცევებს. პარალელურად ქვეითდება თვითშეფასება და იმატებს თვითკრიტკული აზრები.
სოციალური შფოთვითი აშლილობა შეიძლება იყოს ფსიქიკური ჯანმრთელობის ქრონიკული მდგომარეობა, მაგრამ ფსიქოთერაპიულ პროცესში შესაძლებელია შფოთვის მართვის უნარებზე მუშაობა. შესაძლებელია საჭირო იყოს მედიკამენტური მკურნალობა ემოციური ბალანსის აღსადგენად და ფსიქოთერაპიული კურსის მზაობის შესაქმნელად. მდგომარეობის შესაფასებლად მიმართეთ სპეციალისტს.
როგორ ვლინდება სოციალურ შფოთვით აშლილობა?
სოციალური შფოთვითი აშლილობის დროს შიში და შფოთვა ცხოვრების ხარისხს მნიშვნელოვნად აქვეითებს. ადამიანი შეძლებისდაგვარად თავს არიდებს ურთიერთობებს, იზოლირდება, ცდილობს მხოლოდ აუცილებლობისას დატოვოს სახლი. სიმპტომები ნეგატიურად ისახება ურთიერთობებზე, სამსახურზე თუ სხვა მნიშვნელოვან ასპექტებზე, რაც დამატებით შფოთვის გამომწვევია.
ემოციური და ქცევითი სიმპტომები
- ნეგატიურად თავის წარმოჩენის შიში
- თავის შერცხვენის, დამცირების შიში
- უცხო ადამიანებთან ურთიერთობის ან საუბრის ინტენსიური შიში
- გაწითლების, ოფლიანობის, ხმის აკანკალების შიში
- აქტივობებისგან, ხალხისგან თავის არიდება
- ყურადღების ცენტრში აღმოჩენის შიში და თავის არიდება
- აქტივობებში მონაწილეობისგან თავის არიდება
- საკუთარი საქციელების, საუბრის შემდგომი ანალიზი, “შეცდომების” აღმოსაჩენად
- ნებისმიერ სიტუაციაში მოლოდინი ყველაზე უარესი სცენარის
შფოთვა ხშირად სომატურად ,ანუ, ფიზიკურად იჩენს თავს:
- გაწითლება
- ტრემორი
- გულის რევის შეგრძნება
- ოფლიანობა
- ეპიგასტრული დისკომფორტი
- გულის ცემის აჩქარება
- პირის სიმშრალე
- თავბრუსხვევა
- ყელში ბურთის გაჭედვის შეგრძნება
- სუნთქვის გართულების შეგრძნება
- კუნთების დაძაბულობა
პიროვნება აცნობიერებს, რომ შიში და შფოთვა უსაფუძვლო ან შეუფერებელია, თუმცა კორექციას ვერ ახერხებს.
სოციალური ფობიისას ცხოვრების ხარისხი საგრძნობლად ქვეითდება, ადამიანს ყოველდღიური მოვალეობებისთვის გამკლავება უჭირს, ამიტომ თავს არიდევს სოციალურ სიტუაციებს, მათ შორის:
- წვეულებებს, სამეგობრო შეკრებებს
- სკოლას ან სამსახურს
- ახალი ადამიანების გაცნობას
- უცხო ადამიანებთან კომუნიკაციას, მაგალითად მაღაზიაში
- რომანტიულ ურთიერთობებს
- ოთახში შესვლას სადაც სხვები უკვე სხედან, შეკრება დაწყებულია
- მზდერით კონტაქტს
- საჯაროდ ჭამას …
როდის მივმართოთ სპეციალისტს?
სოციალური შფოთვითი აშლილობის სიმპტომები დროთა განმავლობაში შეიძლება შეიცვალოს. თუ ზოგადი სტრესული ფონი იმატებს სიმტპომები მეტად მწვავდება, თუ პირიქით შესაძლოა დროები შემსუბუქდეს. მიუხედავად ამისა, შფოთვითი სიმპტომები მუდმივად ბრუნდება სათანადო მკურნალობის გარეშე.
მიმართეთ ექიმს, როდესაც თავს არიდებთ სოციალურ აქტივობებს, ურთიერთობებს შიშისა და შფოთვის გამო.
რამ შეიძლება გამოიწვიოს სოციალური შფოთვითი აშლილობა?
გენეტიკა. თუ რომელიმე ნათესავს აქვს შფოთვითი ან სხვა ფსიქიკური აშილობა
გარემო ფაქტორები. სოციალურ-ეკონომიკური სტრესული ფაქტორები
ბიოლოგიური ფაქტორები. თავის ტვინის ქიმიური დისბალანსი, რომელიც შფოთვითი მდგომარეობას განაპირობებს. თავის ტვინის ერთ-ერთი სტრუქტურა- ამიგდალას ჰიპერაქტივობა შესაძლებელია ახდენდეს გადაზედმეტებული შიშის სიგნალის წარმოებას.
რა გართულებები შეიძლება მოყვეს მკურნალობის გარეშე?
მკურნალობის გარეშე, სოციალურ შფოთვით აშლილობას შეუძლია გააკონტროლოს თქვენი ცხოვრება. შფოთვა ხელს უშლის სამუშაოს, სკოლას, ურთიერთობებს და სიამოვნების მიღების უნარს. ამ აშლილობამ შეიძლება გამოიწვიოს:
- დაბალი თვითშეფასება
- მოვლენების მუდმივიდი კატასტროფიზაცია
- ნეგატიური თვითდამოკიდებულება
- კრიტიკისადმი ჰიპერმგრძნობელობა
- ცუდი სოციალური უნარები
- იზოლაცია და სირთულე სოციალურ ურთიერთობებში
- დაბალი აკადემიური მოსწრება და კარიერული შეფერხება
- ნარკოტიკების, ალკოჰოლის გამოყენება
- სუიციდური აზრები, მცდელობები
სხვა შფოთვითი აშლილობები და ფსიქიკური ჯანმრთელობის ზოგიერთი სხვა აშლილობა, განსაკუთრებით დეპრესია და ნარკოტიკებისა და ალკოჰოლის დამოკიდებულების პრობლემები, ხშირად გვხვდება სოციალურ შფოთვით აშლილობასთან ერთად.
როგორია სოციალური შფოთვითი აშლილობის მკურნალობა?
ფსიქოთერაპია: კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT): ეხმარება ადამიანს აღმოაჩინოს და ჩაანაცვლოს ნეგატიური აზრები საკუთარი თავის შესახებ. ასევე განავითაროს უნარები, იმისათვის, რომ სოციალურ სიტუაციებში მეტად კომფორტულად იგრძნოს თავი. ექსპოზიციაზე დაფუძნებულ CBT-ში, თქვენ თანდათან მუშაობთ იმ სიტუაციებზე რომლებისაც გეშინიათ. https://mentalclinic.ge/treatment-methods/psychotherapy/
მედიკამენტები: ანტიდეპრესანტები და შფოთვის საწინააღმდეგო პრეპარატები, რომლებიც თავის ტვინის ქიმიური ბალანსის აღდგენას უწყობს ხელს. ხშირად გამოიყენება ბეტა ბლოკერები ფიზიკური სიმპტომების შესამცირებლად. https://mentalclinic.ge/treatment-methods/medical-treatment/