პარანოია

პარანოია ხასიათდება გარემოსადმი და გარშემომყოფებისადმი უნდობლობით, რეალობასთან შეუსაბამო აზრებით და განცდებით.

შესაძლებელია ადამიანს ეუფლებოდეს თვალთვალის, ხიფათის, ცუდის მოლოდინის მუდმივი განცდა, რომელიც მისთვის რეალურია. ან ფიქრობდეს, რომ არის დევნის, მანიპულირების ობიექტი კონკრეტული ადამიანების, ინსტიტუციებისა თუ ზოგადი ფენომენების მიერ. მაგალითად, რომ მას წამლავენ ან მის ზურგს უკან შეთქმულებას უწყობენ.

გარშემომყოფებთან ურთიერთობისას მუდმივად ეჭვობს მათი დამოკიდებულების, სიტყვებისა და ქცევების გულწრფელობას. ნეგატიურ, დამცინავ ან მტრულ დამოკიდებულებას გრძნობს სხვა ადამიანებისგან (თუმდაც მეგობრებისგან, ოჯახის წევრებისგან). ეჭვობს ხომ არ ატყუებენ, ზიანის მოყენებას ხომ არ ცდილობენ ამა თუ იმ ქმედებებით.

პარანოიალური აზრები ანუ ბოდვითი აზრები არის რეალობასთან შეუსაბამო, მყარი რწმენები. მიუხედავად იმისა, რომ ფაქტები საპირისპიროზე მეტყველებს ადამიანის გადარწმუნება შეუძლებელია. პარანოია წარმოადგენს აღქმის პათოლოგიას და ფსიქოზური მდგომარეობის აღმნიშვნელია.

ამ დროს ადამიანი ამ აზრების შესაბამისად მოქმედებს, შესაძლებელია მიიმალოს, გარეგნობა შეიცვალოს, საცხოვრებელი დატოვოს ან პირიქით ჩაკეტოს, ელექტრონული მოწყობილობების მოიშოროს, სოციალური ქსელების გააუქმოს…

პარანოია საჭიროებს გადაუდებელ მედიკამენტოზურ მკურნალობას. მწვავე პროცესის მოხსნის შემდგომ მკურნალობაში  ერთვება ფსიქოთერაპია.

 

პარანოიის ძირითადი ნიშნებია:


  • ეჭვები

ეჭვი ეპარება ადამიანების ერთგულებაში, გულწრფელობაში განზრახვებში.   მაგალითად, ხომ არ დაუმალეს რაიმე ინფორმაცია ან ხომ არ ეპირფერებიან.


  • უნდობლობა

მუდმივი შიში ღალატის ან ზიანის. ფიქრობს, რომ სხვებს აქვთ მის მიმართ ბოროტული განზრახვები, ატყუებენ. მაგალითად, მიუხედავად იმისა, რომ სამსახურში ყველასთან ძალიან კარგი ურთიერთობა აქვს, ფიქრობს, რომ შესაძლებელია რაიმე მოხდა და ახლა მის ზურგს უკან მასზე ლაპარაკობენ.


  • იზოლაცია , ჩაკეტვა

დაძაბულობის, შიშისა და თავდასხმის მოლოდინი აიძულებს ადამიანს იზოლირდეს. მაგალითად, ფიქრობს, რომ უთვალთვალებენ და ჯობს სახლში დარჩეს და ფარდები გადასწიოს.


  • ემოციური აფექტი

შიში, შფოთვა, დაძაბულობა, გაღიზიანება, შესაძლოა აგრესიული ქცევა. მაგალითად, როდესაც ფიქრობს, რომ ვინმე მის წინააღმდეგ მოქმედებს.


  • მოვლენების პარანოიული ინტერპრეტაცია

გარკვეული სიტყვების, მოვლენების არასწორად აღქმა და ინტერპრეტაცია. საზიანოდ, მისკენ მიმართულად. მაგალითად, რომ გამვლელი მანქანა მას უთვალთვალებს, რომ უცხო ადამიანი რომელიც იღიმის მას დასცინის, რომ მეგობრებმა ერთმანეთში გადალაპარაკებისას რაიმე მასზე თქვეს…


  • ბოდვები

ადამიანს უჩნდება არარეალური რწმენები, მისი გადარწმუნება ფაქტების მიუხედავად ვერ ხერხდება. მაგალითად, საჭმელში უყრიან საწამლავს.

  • საკუთარი თავის მნიშვნელოვნად განცდა

ყველაფერი თითქოს მათკენ არის მიმართული, განსაკუთრებით ნეგატიური შინაარსის მოვლენები. მაგალითად, კონკრეტული კანონი მის დასაკავებლად შემოიღეს.


  • საკუთარი მდგომარეობის მიმართ უკრიტიკობა

ამ დროს ადამიანი თვლის, რომ თავად არის მართალი, რომ პარანოიალური აზრები არის რეალური და მისი გადარწმუნება შეუძლებელია სათანადო მკურნალობის გარეშე.

 

პარანოიის გამომწვევი მიზეზი შესაძლოა გახდეს:

  • ფსიქიკური დაავადებები – ფსიქოზი, შიზოფრენია,
  • პარანოიდული პიროვნული აშლილობა.
  • ნარკოტიკები და ალკოჰოლი
  • ტრავმები და სტრესი – წარსული მტკივნეული გამოცდილებები.
  • უძილობა
  • ნევროლოგიური და ფიზიკური მდგომარეობები.

 

როდის მივმართოთ სპეციალისტს?

თუ გაქვთ პარანოიის სიმპტომები, თვლით, რომ რეალობასთან კარგავთ კავშირს და თქვენი განცდები, ეჭვები ან პარანოიალური აზრები აბსურდულია მიმართეთ ფსიქიატრს. არსებობს შესაბამისი მკურნალობა, რომლის გარეშეც თქვენი მდგომარეობა მეტად დამძიმდება.  

ხშირად პარანოიის დროს, ადამიანი თვითონ არ თვლის, რომ სჭირდება მკურნალობა, რადგან სავსებით დარწმუნებულია მის აზრებსა და რეალობის აღქმაში.

თუ შეამჩნევთ, რომ თქვენი ახლობელი ადამიანი ჩაიკეტა, იზოლირდა, დაძაბულია, ეშინია ან გაუჩნდა ეჭვები და არარეალური აზრები სასწრაფოდ მიმართეთ სპეციალისტს. პარანოიული მდგომარეობა მკურნალობის გარეშე არ უმჯობესდება. დროთა განმავლობაში უნდობლობა და ეჭვიანობა მუდმივი და მეტად სარწმუნო ხდება. ადამიანი იწყებს მისი არარეალური ფიქრების შესაბამისად მოქმედებას. ჩნდება სოციალური და პროფესიული პრობლემები, ფიზიკური და ემოციური სირთულეები. ხშირად ვლინდება იმპულსური ქცევები, აგრესია, თვითდაზიანებები ან სუიციდური აზრები, რომლებიც გამოწვეულია პარანოიდული აზრებით.

დროული დახმარება ეფექტური მკურნალობის და სამომავლო კეთილსაიმედო პროგნოზის და რეაბილიტაციის საწინდარია.

 

პარანოიის მკურნალობა

სპეციალისტი კონსულტაციისას დეტალურად აფასებს მდგომარეობას და ადგენს დიაგნოზს. მკურნალობის გეგმა დამოკიდებულია პარანოის სიმწვავეზე, სიმძიმეზე, ხანგრძლივობაზე, თანმდევ სიმპტომებზე და გამომწვევ მიზეზზე. მკურნალობის მიზანია პარანოიული ფიქრების შემცირება, ემოციური სტაბილურობის და ცხოვრების ხარისხის აღდგენა.

მედიკამენტური თერაპია.

მკურნალობისთვის მოწოდებულია ახალი თაობის ანტიფსიქოზური ჯგუფის მედიკამენტები, როგორიცაა რისპერიდონი, ოლანზაპინი, არიპირაზოლი, ქვეტიაპინი. იქიდან გამომდინარე, რომ პარანოიალური მდგომარეობა ან ის ფსიქიკური ჯანმრთელობის დარღვევა, რომლის სიმპტომიც პარანოიაა მუდმივი შიშისა და შფოთვის გამომწვევია. ამიტომ ხშირად საჭირო ხდება მედიკამენტების შერჩევა სხვა გამოვლენილი სიმპტომებისთვის.  მაგალითად შფოთვის, უძილობის, დაძაბულობის, გუნება-განწყობის რეგულაციისთვის. https://mentalclinic.ge/services/psychiatrist-consultation/

პარაოდული აშლილობების დროს ხშირად რეკომენდებულია დღის სტაციონარის რეჟიმზე კომპლექსური მკურნალობა განსაკუთრებით პირველადი შემთხვევისას ან მკურნალობის მიამრთ რეზისტენტობის დროს.

https://mentalclinic.ge/services/day-clinic/

ფსიქოთერაპია.

კოგნიტურ-ბიჰევიორალური თერაპია (CBT). ეხმარება პაციენტს პარანოიდული ფიქრების იდენტიფიცირებასა და რეალობასთან მათ შედარებაში. ფოკუსირებულია არარეალური ფიქრების და რწმენების ჩანაცვლებაზე, მათზე ფოკუსის შემცირებაზე. https://mentalclinic.ge/treatment-methods/psychotherapy/

დიალექტიკური ქცევითი თერაპია (DBT). ეფექტურია, როდესაც პარანოია ასოცირებულია პარანოიდულ პიროვნულ აშლილობასთან, ემოციური რეგულაციის პრობლემებთან. მუშაობს სტრესთან გამკლავებასა და ურთიერთობების გაუმჯობესებაზე.

ოჯახის წევრების ფსიქოგანათლება. იმისათვის, რომ პაციენტს და მის ოჯახის წევრებს შეემნათ მხარდამჭერი, უსაფრთხო გარემო, რაც მნიშვნელოვანია საჭირო მკურნალობის შესასრულებლად.