დაავადების შიში (იპოქონდრია)
იპოქონდრია არის ფსიქიკური დარღვევა, რომელიც ხასიათდება ჯანმრთელობის მიმართ გადაჭარბებული შფოთვით. ამ მდგომარეობაში მყოფ ადამიანს მუდმივად ეშინია, რომ სერიოზული დაავადება აქვს ან განუვითარდება. ზედმეტად აკვირდება სხეულის ნორმალურ ფუნქციებსა და სიმპტომებს (მაგალითად, გულისცემა, თავის ტკივილი) და აღიქვამს მათ, როგორც დაავადების ნიშანს.
იპოქონდრიული მდგომარეობა იწვევს მნიშვნელოვან ემოციურ დისტრესს და ხელს უშლის ადამიანების ყოველდღიურ ცხოვრებას. ფიქრები ავადმყოფობაზე და ჯანმრთელობის მდგომარეობის მუდმივი გადამოწმება ხდება მათი ცხოვრების ძირითადი ნაწილი, რაც ხელს უწყობს შფოთვის მატებას და სოციალური ან პროფესიული ფუნქციონირების დაქვეითებას.
იპოქონდრია გახანგრძლივებული მდგომარეობაა, რომლის სიმძიმე დროდადრო შეიძლება შეიცვალოს. შესაძლოა, იგი ასაკთან ერთად ან სტრესულ პერიოდებში გაძლიერდეს.
შესაძლო სიმპტომები:
დაავადების შიშის სიმპტომები მოიცავს შეპყრობილობას, რომ შესაძლოა სერიოზული დაავადება აქვთ, მიუხედავად იმისა, რომ ეს ჩვეულებრივი სხეულის შეგრძნებები (მაგალითად, კუჭის ხმაური) ან უმნიშვნელო ნიშნებია (მაგალითად, მსუბუქი გამონაყარი).
მთავარი ნიშნები და სიმპტომები მოიცავს:
- მუდმივი შიში:
პიროვნებას აქვს გადაჭარბებული შიში, რომ სერიოზული დაავადება შეიძლება ჰქონდეს ან მალე განუვითარდეს. - ფიზიკური სიმპტომების ინტერპრეტაცია:
ადამიანი ხშირად მიიჩნევს, რომ ტკივილი, დისკომფორტი ან სხეულის ნორმალური ცვლილებები სერიოზული დაავადების ნიშნებია. - სამედიცინო დახმარების ზედმეტი ძიება ან მისი თავიდან აცილება:
იპოქონდრიის მქონე პირი ან გამუდმებით მიმართავს ექიმებს და ითხოვს გამოკვლევებს, ან, პირიქით, გაურბის სამედიცინო კონტაქტს, რადგან შიშობს, რომ დაავადება დაუდასტურდება. - კონცენტრაცია სხეულის ფუნქციებზე:
ფოკუსირებულია გულისცემაზე, სუნთქვაზე ან საჭმლის მონელებაზე. - მუდმივი გადამოწმება ან დამამშვიდებელი პასუხების ძიება:
პაციენტი გამუდმებით ეკითხება ახლობლებს ან სპეციალისტებს, ცდილობს ინფორმაცია მოიძიოს ინტერნეტში, თუმცა მიღებული პასუხები არ აკმაყოფილებს და შფოთავს.
- კონკრეტული დაავადების ან მისი განვითარების რისკზე გადაჭარბებული წუხილი, განსაკუთრებით თუ ეს ოჯახში უკვე არსებობს
- შესაძლო დაავადებაზე ფიქრი იმდენად, რომ ყოველდღიური ფუნქციონირება რთულდება
- ადამიანების, ადგილების ან აქტივობების თავის არიდება ჯანმრთელობაზე შიშის გამო
- ჯანმრთელობისა და შესაძლო დაავადებების შესახებ მუდმივი საუბარი
შესაძლო ფაქტორები:
იპოქონდრიის ზუსტი მიზეზი უცნობია, მაგრამ რამდენიმე ფაქტორი შეიძლება გარკვეულ როლს ასრულებდეს:
- რწმენა — თავის დარწმუნება რომ სერიოზული დაავადება აქვთ და მის დასადასტურებლად მტკიცებულებები ეძებონ.
- ოჯახი — თუ მშობლები ზედმეტად ღელავდნენ საკუთარ ან მათ ჯანმრთელობაზე.
- წარსული გამოცდილება — თუ ბავშვობაში სერიოზული დაავადება გადაიტანა, შესაძლოა სხეულის ფიზიკური შეგრძნებები მისთვის შიშის მომგვრელი იყოს.
- გენეტიკური განწყობა: ოჯახის წევრებში მსგავს აშლილობათა ისტორია.
- სტრესული მოვლენები: ახლობლის ავადმყოფობა ან გარდაცვალება.
- ბავშვობის ტრავმები: მიტოვების, ავადმყოფობის ან უყურადღებობის გამოცდილება.
- ფსიქოლოგიური პრობლემები: დეპრესია, შფოთვა ან ობსესიურ-კომპულსიური აშლილობა.
რისკ-ფაქტორები:
როგორც წესი, იწყება ადრეულ ან საშუალო ასაკში და ასაკთან ერთად შეიძლება გაძლიერდეს. ხანდაზმულებში ხშირად ფოკუსირდება მეხსიერების დაკარგვის შიშზე.
რისკ-ფაქტორები მოიცავს:
- ძლიერ სტრესს ცხოვრების გარკვეულ ეტაპზე
- სერიოზული დაავადების შიშს, რომელიც საბოლოოდ არ დადასტურდა
- ბავშვობაში ძალადობის გამოცდილებას
- ბავშვობაში გადატანილ სერიოზულ დაავადებას ან მშობლის მძიმე დაავადებას
- პიროვნულ თვისებებს, მაგალითად, ზედმეტი ღელვის ტენდენციას
- ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული ინფორმაციის მოძიებას ინტერნეტში
მკურნალობა:
იპოქონდრიის მკურნალობისთვის რეკომენდებულია ინდივიდუალური თერაპიული გეგმის შედგენა, რომელიც მოიცავს:
- კოგნიტიურ-ბიჰევიორულ თერაპიას (CBT):
CBT ეხმარება პაციენტებს, გააცნობიერონ და შეცვალონ ფიქრის მავნე პატერნები და ქცევები, რომლებიც ხელს უწყობს შფოთვას. - მედიკამენტურ თერაპიას:
ფსიქიატრის მიერ ხდება მედიკამენტების ინდივიდუალური შერჩევა.
ექიმთან ვიზიტისთვის მომზადება:
- მოამზადეთ სიმპტომების სია, მათ შორის როდის გაჩნდა ისინი, როგორ მოქმედებენ თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე და როგორ ცდილობთ მათ მართვას
- დაიწერეთ მნიშვნელოვანი პირადი ინფორმაცია, როგორიცაა წარსულში გადატანილი ტრავმული მოვლენები ან სტრესული პერიოდი
- ჩამოწერეთ თქვენი სამედიცინო ისტორია, მათ შორის ფიზიკური ან ფსიქიკური ჯანმრთელობის სხვა მდგომარეობები
- ჩამოწერეთ ყველა მედიკამენტი, ვიტამინი, მცენარეული პრეპარატი და დანამატი, რომელსაც იღებთ, ასევე მათი დოზები
ასევე, თუ შესაძლებელია, შეგიძლიათ სანდო ოჯახის წევრი ან მეგობარი თან წაიყვანოთ, რომელიც გაგამხნევებთ და დაგეხმარებათ ექიმის მითითებების დამახსოვრებაში.