სხეულის დისმორფული აშლილობა
ფსიქიკური ჯანმრთელობის მდგომარეობაა, რომლის დროსაც ადამიანი ზედმეტად კონცენტრირებულია საკუთარ გარეგნობაზე. გარეგნობის მცირე ან წარმოსახვითი ნაკლოვანებები მას ზედმეტად აწუხებს და ცდილობს მუდმივად შეამოწმოს ან დაფაროს ეს ნაკლი. ინდივიდი გამუდმებით ფიქრობს, რომ მისი გარეგნობა სხვებისგან კრიტიკულად უარყოფითად აღიქმება.
სხეულის დისმორფული აშლილობის მქონე ადამიანები ფოკუსირებული არიან გარეგნობასა და სხეულის იმიჯზე, ხშირად ამოწმებენ სარკეს, გადამეტებულად უვლიან თავს ან ითხოვენ დამშვიდებას — ზოგჯერ დღეში საათობითაც კი. ეს შეხედულება და განმეორებითი ქცევები იწვევს ძლიერ სტრესს და ხელს უშლის ყოველდღიურ ცხოვრებაში ფუნქციონირებას. შესაძლოა, მრავალ კოსმეტიკურ პროცედურას მიმართონ აღქმული ნაკლის „გასასწორებლად“. თუმცა, ამ პროცესის შემდეგ მიღწეული დროებითი შვება მალევე ქრება და შფოთვა კვლავ ბრუნდება, რის გამოც განაგრძობენ ახალი გზების ძიებას პრობლემის „გამოსასწორებლად“.
სიმპტომები
სხეულის დისმორფული აშლილობის ნიშნები და სიმპტომები მოიცავს:
- გადაჭარბებული ნერვიულობა აღქმულ დეფექტზე, რომელიც სხვებისთვის უხილავია ან უმნიშვნელოდ ჩანს
- ძლიერი რწმენა, რომ გარეგნობის ნაკლი ამახინჯებს.
- ფიქრი, რომ სხვები განსაკუთრებულად აქცევენ მათ გარეგნობას ყურადღებას უარყოფით კონტექსტში ან დასცინიან
- ვლინდება ქცევები, რომლებიც აღქმული ნაკლის დაფარვას ან გამოსწორებას ისახავს მიზნად. რთულია მათთვის თავის დანებება, მაგალითად: სარკის ხშირი შემოწმება, კანის მოწიწკნა ან თავის ზედმეტი მოვლა
- აღქმული ნაკლის დაფარვა ვარცხნილობით, მაკიაჟით ან ტანსაცმლით
- საკუთარი გარეგნობის მუდმივი შედარება სხვებთან
- გარეგნობის შესახებ მუდმივად დამშვიდების ძიება სხვებისგან
- პერფექციონისტული მიდრეკილებები
- კოსმეტიკური პროცედურების ხშირად ჩატარება მინიმალური კმაყოფილებით
- სოციალური სიტუაციებისგან თავის არიდება
ადამიანი შესაძლოა ზედმეტად ფოკუსირდეს სხეულის ერთ ან მეტ ნაწილზე. ყველაზე გავრცელებული ფიზიკური მახასიათებლები, რომლებზეც ადამიანები კონცენტრირდებიან, მოიცავს:
- სახეს (ცხვირი, კანის ტექსტურა, ნაოჭები, აკნე და სხვა დეფექტები)
- თმას (მისი შესახედაობა, შეთხელება, გამელოტება)
- კანისა და ვენების შესახედაობას
- მკერდის ზომას
- კუნთების ზომასა და ტონუსს
- სასქესო ორგანოებს
შესაძლო გამომწვევი მიზეზები:
სხეულის დისმორფული აშლილობის ზუსტი მიზეზი უცნობია. თუმცა, სხვა ფსიქიკური აშლილობების მსგავსად, შესაძლოა მისი გამომწვევი იყოს ფაქტორთა ერთობლიობა, მათ შორის:
- ოჯახის წევრებში დისმორფული აშლილობის არსებობა
- ბავშვობაში განცდილი დაცინვა, უგულებელყოფა ან ძალადობა
- გარკვეული პიროვნული თვისებები, როგორიცაა პერფექციონიზმი
- საზოგადოების მიერ დაწესებული სილამაზის სტანდარტები
- სხვა ფსიქიკური აშლილობების, როგორიცაა შფოთვა ან დეპრესია, არსებობა
- თავის ტვინის ქიმიური დისბალანსი, მათ შორის სეროტონინის დონის არანორმალური მაჩვენებლები
შესაძლო შედეგები:
სხეულის დისმორფული აშლილობის შედეგად შესაძლოა განვითარდეს შემდეგი გართულებები:
- დაბალი თვითშეფასება
- სოციალური იზოლაცია
- მძიმე დეპრესია ან სხვა განწყობის აშლილობები
- სუიციდური აზრები ან ქცევა
- შფოთვითი აშლილობები, მათ შორის სოციალური შფოთვა (სოციალური ფობია)
- პიროვნული აშლილობები
- კვებითი აშლილობები
- ნივთიერებების ბოროტად გამოყენება
- ჯანმრთელობის პრობლემები, რომლებიც კანის მოწიწკნამ ან ზედმეტმა კოსმეტიკურმა ჩარევებმა შეიძლება გამოიწვიოს
- განმეორებითი ქირურგიული ოპერაციებით გამოწვეული ტკივილი ან სახის დეფორმაცია
მკურნალობის მეთოდები:
სხეულის დისმორფული აშლილობის მკურნალობა ხშირად მოიცავს კოგნიტიურ-ქცევით ფსიქოთერაპიისა და მედიკამენტების კომბინაციას.
თქვენ და თქვენი ფსიქიატრი და ფსიქოთერაპევტი ერთად შეიმუშავებთ ინდივიდუალურ მკურნალობის გეგმას, რომელიც დაგეხმარებათ გამკლავებაში. თერაპიაში ოჯახის წევრების ჩართვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მოზარდებისთვის.
ჰოსპიტალიზაცია
ზოგიერთ შემთხვევაში, სხეულის დისმორფული აშლილობის სიმპტომები შეიძლება იმდენად მძიმე იყოს, რომ ფსიქიატრიული ჰოსპიტალიზაცია გახდეს საჭირო. ეს რეკომენდებულია მაშინ, როცა ჩნდება საფრთხე თვითდაზიანების ან სუიციდის.
ცხოვრების სტილი და სახლის პირობებში დახმარება
შეგიძლიათ თავადაც გააძლიეროთ თქვენი მკურნალობის პროცესი შემდეგი გზებით:
- შეასრულეთ მკურნალობის გეგმა – არ გამოტოვოთ თერაპიის სესიები და არ შეწყვიტოთ მედიკამენტების მიღება თვითნებურად, რადგან ეს სიმპტომების დაბრუნებას ან გაუარესებას იწვევს.
- ისწავლეთ თქვენი მდგომარეობის შესახებ – განათლება დაგეხმარებათ გააცნობიეროთ, რომ არ ხართ მარტო.
- გაითვალისწინეთ გამაფრთხილებელი ნიშნები – სპეციალისტთან ერთად შეიმუშავეთ გეგმა იმ შემთხვევისთვის, თუ სიმპტომები გაუარესდება.
- გამოიყენეთ თერაპიის დროს ნასწავლი ტექნიკები – რაც უფრო ხშირად გამოიყენებთ მათ, მით მეტი ეფექტი ექნებათ.
- აირიდეთ ალკოჰოლი და ნარკოტიკები – ისინი აუარესებენ სიმპტომებს და შეიძლება უარყოფითად იმოქმედონ მედიკამენტებზე.
- ფიზიკური აქტივობა – ვარჯიში დამხმარეა დეპრესიასთან, შფოთვასთან და სტრესთან გამკლავებაში. თუმცა, თავი უნდა აარიდოთ გადაჭარბებულ ვარჯიშს თუკი ეს მიმართულია აღქმული ნაკლის “გამოსასწორებლად”.
ექიმთან ვიზიტისთვის მომზადება:
- ჩამოწერეთ თქვენი სიმპტომები და ის, რამდენი ხანია რაც გაწუხებთ.
- შეეკითხეთ მეგობრებსა და ოჯახის წევრებს – შეუნიშნავთ თუ არა თქვენი რაიმე შემაშფოთებელი ქცევა?
- შეაგროვეთ ინფორმაცია პირადი და ოჯახის სამედიცინო ისტორიის შესახებ – განსაკუთრებით ფსიქიკური აშლილობების (დისმორფული აშლილობა, ან სხვა პიროვნული აშლილობა).
- ჩამოწერეთ ყველა მედიკამენტი, რომელსაც იღებთ, მათ შორის ვიტამინები და დანამატები.
- მოამზადეთ კითხვები ექიმისთვის, მაგალითად:
- რა არის ჩემი სიმპტომების სავარაუდო მიზეზი?
- რა მკურნალობა იქნება ჩემთვის საუკეთესო?
- რამდენი ხანი დასჭირდება მკურნალობას?
- არსებობს თუ არა რაიმე ბეჭდური მასალა ან საიტები, სადაც შემიძლია მეტი ინფორმაცია მივიღო?