ბიპოლარული აშლილობა
რა არის ბიპოლარული აშლილობა?
ბიპოლარულ აშლილობას ახასიათებს გუნებ-განწყობის უკიდურესად პოლარიზებული, ურთერთსაპირისპირო მდგომარეობები- მომატებული ანუ მანია/ჰიპომანია და დაქვეითებული ანუ დეპრესია.
ბიპოლარობა არ ნიშნავს დღის მანძილზე გუნებ-განწყობის ხშირ ცვალებადობას. ის მიმდინარეობს ხანგრძლივი დეპრესიული და მანიის ეპიზოდების მონაცვლეობით, ან მათ შორის სრული რემისიით (ნორმა). გუნება-განწყობის ცვლილების ეპიზოდები შესაძლოა წელიწადში რამდენჯერმე ვლინდებოდეს ან მეტად იშვიათად.
ბიპოლარული აშლილობა ქრონიკული მდგომარეობაა და მთელი ცხოვრების მანძილზე საჭიროებს მართვას. სიმპტომების მენეჯმენტი შესაძლებელია სათანადო მკურნალობით.
მსოფლიო მოსახლეობის 0,53%ს აღენიშნება ბიპოლარობა, რომელიც შესაძლებელია გამოვლინდეს ორი ფორმით: ბიპოლარ 1-ის დიაგნოსტირებისთვის აუცილებელია, მინიმუმ ერთი მანიის ეპიზოდი ცხოვრების მანძილზე; ბიპოლარ 2- სთვის კი ჰიპომანია და დეპრესიული ფაზა.
მანიის ნიშნები:
ჰიპომანიის შემთხვევაში სიმპტომები გამოიხატება შედარებით მსუბუქ რეგისტრში.
- აწეული გუნება-განწყობა (არაბუნებრივად კარგი განწყობა)
- ლაპარაკის მუდმივი მოთხოვნილება (შესაძლოა ჩახლეჩილი ხმა)
- ძილის დაქვეითებული მოთხოვნილება
- მომატებული ენერგია, დაღლის შეგრძნების შემცირება
- ინტერესების მომატება
- საკუთარი შესაძლებლობებისა და უნარების გადაფასება
- იდეათა ხტომა, მუდმივი ცვლა
- ყურადღების ადვილად გადანაცვლება
- მფლანგველობა
- საკუთარი მდგომარეობის შეფასების უნარის არ ქონა
- სუბიექტურად კარგად ყოფნის განცდა
- ფსიქომოტორული აგზნება
- აგრესიულობა-დაძაბულობა
- მანია ფსიქოზური სიმპტომებით (ჰალუცინაციები, რეალობასთან შეუსაბამო და დეზორგანიზებული აზრები და ქცევა)
დეპრესიის ნიშნები:
- დაქვეითებული გუნებ-განწყობა
- სიამოვნების მიღების უნარის დაქვეითება
- ინტერესების დაქვეითება
- ყურადღებისა და კონცენტრაციის უნარის დაქვეითება
- თვითშეფასების დაქვეითება
- თვითრწმენის დაქვეითება
- მოჭარბებული თვითკრიტიკული აზრების
- ჭარბი ცრემლიანობა
- უიმედობა
- სუიციდური აზრები
- ენერგიის დაქვეითება
- მოუსვენრობა
- შრომისუნარიანობის დაქვეითება
- ფსიქომოტორული შეკავება
- წონის ცვლილება მადის ცვლილების ფონზე (მატება,კლება)
- ინსომნია ან ჰიპერსომნია
- საუბრის ტემპის შენელება
- ჰიგიენის დაცვის სირთულე
- დეპრესია ფსიქოზური სიმპტომებით (ჰალუცინაციები, რეალობასთან შეუსაბამო და დეზორგანიზებული აზრები და ქცევა)
რა იწვევს ბიპოლარულ აშლილობას?
- გენეტიკური ფაქტორები – ნათესავი ბიპოლარული აშლილობით ან სხვა ფსიქიკური ჯანმრთელობის პათოლოგიით.
- ქიმიური ცვლილებები თავის ტვინში – ნეიროტრანსმიტერების დისბალანსი.
ხშირად ბიპოლარულ აშლილობას თან ახლავს:
- შფოთვითი აშლილობები
- კვებითი აშლილობები
- ყურადღების დეფიციტისა და ჰიპერაქტივობის სინდრომი ADHD
- პოსტ ტრავმული სტრესული აშლილობა
- ალკოჰოლზე ან ნარკოტიკებზე დამოკიდებულება
- ბორდერლაინი ანუ ემოციურად არასტაბილური პიროვნული აშლილობა
- გულ-სისხლძარღვთა, ფარისებრი ჯირსკვლის დაავადებები, ჭარბი წონა
როდის მივმართოთ სპეციალისტს?
თუ თქვენ გაქვთ დეპრესიის, მანიის, ჰიპომანიის სიმტპომები, მიმართეთ ექიმს. ბიპოლარული აშლილობა სათანადო მკურნალობის გარეშე დიდ ზიანს აყენებს ადამიანის ცხოვრებას, მის ფსიქიკურ და ფიზიკურ ჯანმრთელობას. მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლებელია ფაზები ვლინდებოდეს შედარებით მსუბუქად, ყოველი ეპიზოდი ფსიქიკისთვის არის ძალიან სტრესული. ხშირად ჰიპომანიური ეპიზოდი ადამიანისთვის პროდუქტიულობისა და ეიფორიის მომტანია, თუმცა მას ყოველთვის მოყვება დეპრესია და არსებობს რისკი მდგომარეოვის გამწვავების.
როგორია ბიპოლარული აშლილობის მკურნალობა?
გამომდინარე იქიდან, რომ ბიპოლარობა ქრონიკული მდგომარეობაა, საჭიროა ექიმის მიერ მდგომარეობის მუდმივი მონიტორინგი, რათა ეპიზოდების ამოცნობა და მკურნალობის დაწყება საწყის ეტაპზე მოხდეს. მანიის და დეპრესიის ეპიზოდებში, რემისიის პერიოდში მკურნალობა განსხვავებულია.
მედიკამენტური თერაპიის მიზნებია მანიისა და დეპრესიის , დროული ინტენსიური მკურნალობის დაწყება; რემისიული პერიოდის გახანგრძლივება. ინდივიდუალური სიმპტომების შეფასებით მკურნალობისთვის გამოიყენება ანტიდეპრესანტები, გუნება-განწყობის სტაბილიზატორები, ანტიფსიზური თუ სხვა ჯგუფის მედიკამენტები. https://mentalclinic.ge/treatment-methods/medical-treatment/ https://mentalclinic.ge/services/day-clinic/
ფსიქოთერაპია ეხმარება ადამიანს ემოციური სირთულეების გადალახვასა და მართვაში. მნიშვნელოვანია, მან შესძლოს საკუთარი მდგომარეობის გაცნობიერება, იმისათვის რომ მომავალში თავად იზრუნოს საკუთარ მენტალურ ჯანმრთელობაზე. https://mentalclinic.ge/treatment-methods/psychotherapy/
- კოგნიტიურ-ქცევითი თერაპია (CBT)- ფოკუსირდება ნეგატიური პატერნის ფიქრებისა და ქცევების იდენტიფიკაციასა და კორექტირებაზე. ეხმარება ადამიანს ამოიცნოს სიმპტომები და ისწავლოს საკუთარი მდგომარეობის მენეჯმენტი.