მარიხუანაზე დამოკიდებულება
მარიხუანა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფსიქოაქტიური ნივთიერებაა, რომელსაც ხშირად მიიჩნევენ “უვნებელ” საშუალებად. ის მზადდება კანაფის (Cannabis sativa) მცენარის გამშრალი ფოთლებისა და კვირტებისგან. მარიხუანა შეიცავს ტეტრაჰიდროკანაბინოლს (THC), რომელიც ზემოქმედებს თავის ტვინის რეცეპტორებზე და იწვევს ეიფორიის, სიმშვიდისა და რეალობიდან მოწყვეტის შეგრძნებას. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრმა ადამიანმა შეიძლება მარიხუანა ხანდახან მოიხმაროს მნიშვნელოვანი ნეგატიური შედეგების გარეშე, რეგულარული გამოყენება ზრდის დამოკიდებულების განვითარების რისკს.თუმცა, მარიხუანაზე დამოკიდებულება ხშირად შეუმჩნევლად ვითარდება და მისი უარყოფითი გავლენა დროთა განმავლობაში ძლიერდება.
დამოკიდებულების განვითარების მექანიზმი
მარიხუანა მოქმედებს თავის ტვინის ენდოკანაბინოიდურ სისტემაზე, რომელიც არეგულირებს განწყობას, მეხსიერებას, ტკივილის აღქმას და სხვა მნიშვნელოვან ფუნქციებს. THC უკავშირდება რეცეპტორებს და იწვევს დროებით განწყობის გაუმჯობესებას და სტრესის შემცირებას. თუმცა, რეგულარული მოხმარებისას ტვინი ეჩვევა ამ ზემოქმედებას და ბუნებრივად გამოყოფილი ნეიროტრანსმიტერების ბალანსი ირღვევა. შედეგად, პიროვნებას უფრო მეტი დოზა სჭირდება იგივე ეფექტის მისაღწევად (ტოლერანტობის განვითარება), ხოლო მოხმარების შეწყვეტისას ჩნდება აბსტინენციის სიმპტომები.
დამოკიდებულების განვითარების რისკი იზრდება, თუ:
- მარიხუანა რეგულარულად მოიხმარება ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში;
- მოხმარება იწყება ადრეულ ასაკში, როცა ტვინის განვითარება ჯერ კიდევ მიმდინარეობს;
- პიროვნებას აქვს ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები (მაგ., დეპრესია, შფოთვა);
- არსებობს გენეტიკური მიდრეკილება დამოკიდებულების განვითარებისკენ.
მოხმარების შესაძლო გვერდითი ეფექტები
ხშირი გვერდითი მოვლენები:
- თავის ტკივილი
- პირისა და თვალების სიმშრალე
- თავბრუსხვევა და გულისრევა
- ძილიანობა
- დაღლილობა
მეტი სიფრთხილე საჭიროა, რადგან შესაძლოა გამოიწვიოს:
- დეზორიენტაცია
- ჰალუცინაციები
- გულისცემის აჩქარება
- მადის გაზრდა
- დეპრესიის გამწვავება
- შეზღუდული ყურადღება და კოორდინაცია (არ უნდა მართოთ მანქანა)
განსაკუთრებული სიფრთხილე საჭიროა ფსიქიკური პრობლემების მქონე ადამიანებისთვის!
- ბიპოლარული აშლილობის დროს შეიძლება გააძლიეროს მანიაკური ეპიზოდები.
- შიზოფრენიის მქონე პირებში ზრდის ფსიქოზის განვითარების რისკს.
დამოკიდებულების ძირითადი სიმპტომები
მარიხუანაზე დამოკიდებულება ვლინდება როგორც ფიზიკური, ასევე ფსიქოლოგიური ნიშნებით:
- კონტროლის დაკარგვა: პიროვნება ვერ ამცირებს ან წყვეტს კანაფის მოხმარებას, მიუხედავად უარყოფითი შედეგებისა.
- ტოლერანტობის განვითარება: საჭიროა მარიხუანას უფრო დიდი დოზის მიღება სასურველი ეფექტის მისაღწევად.
- ფსიქოლოგიური სიმპტომები: შფოთვა, დეპრესია, გაღიზიანებადობა, მოტივაციის დაქვეითება.
- აბსტინენციის სიმპტომები: კანაფის შეწყვეტისას აღინიშნება უძილობა, მადის დაკარგვა, აგრესიულობა და ფიზიკური დისკომფორტი.
- ცხოვრების სხვა სფეროების იგნორირება: მარიხუანა ხდება პრიორიტეტი სხვა აქტივობების – სწავლა, მუშაობა, ურთიერთობები – საზიანოდ.
მარიხუანაზე დამოკიდებულების შესაძლო შედეგები
მარიხუანის ხანგრძლივი მოხმარება იწვევს:
- ფსიქიკური ჯანმრთელობის გაუარესებას (შფოთვა, დეპრესია, ფსიქოზური ეპიზოდები);
- მეხსიერებისა და კონცენტრაციის დაქვეითებას;
- მოტივაციის დაკარგვასა და სოციალური იზოლაციას;
- შრომისუნარიანობის დაქვეითებას;
- კარდიოვასკულარულ და სასუნთქი სისტემის დარღვევებს (განსაკუთრებით მარიხუანის მოწევისას).
მარიხუანაზე დამოკიდებულების მკურნალობის მეთოდები:
მარიხუანაზე დამოკიდებულება წარმატებით ექვემდებარება მკურნალობას, რომელიც მოიცავს:
- ფსიქოთერაპიას: კოგნიტიურ-ბიჰევიორული თერაპია (CBT) განსაკუთრებით ეფექტურია დამოკიდებულების შესამცირებლად და რეციდივის პრევენციისთვის.
- მედიკამენტურ თერაპიას: შესაძლოა გამოყენებულ იქნას სიმპტომების მართვისთვის, მაგალითად, შფოთვისა და უძილობის შესამსუბუქებლად.
- ჯგუფურ თერაპიას: მხარდამჭერი ჯგუფები, მაგ.როგორიცაა ანონიმური ნარკომანები (NA), ხელს უწყობენ რეაბილიტაციის პროცესს.
- ჯანმრთელი ცხოვრების წესს: სპორტი, ჯანსაღი კვება და რეგულარული რუტინა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს გამოჯანმრთელების პროცესში.
მარიხუანას და სხვა პრეპარატების ურთიერთქმედება:
- ალკოჰოლი – ზრდის მარიხუანას სედატიურ ეფექტს.
- ანტიკოაგულანტები (სისხლის გამათხელებლები) – შესაძლოა, გაზარდოს სისხლდენის რისკი.
- ცენტრალური ნერვული სისტემის დამთრგუნველი პრეპარატები – აძლიერებს მათი სედატიურ მოქმედებას.
- პროტეაზის ინჰიბიტორები (ანტივირუსული პრეპარატები, HIV-ის წინააღმდეგ) – შესაძლებელია, შეამციროს მათი ეფექტურობა.
- სელექციური სეროტონინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები (SSRI-ს ტიპის ანტიდეპრესანტები) – შესაძლებელია, გააძლიეროს მანიაკური ეპიზოდების განვითარების რისკი.
ექიმთან ვიზიტის გადაწყვეტილება მკურნალობის პირველი ნაბიჯია!
თუ მარიხუანაზე დამოკიდებულების ნიშნებს ამჩნევთ, მნიშვნელოვანია სპეციალისტთან კონსულტაცია. ექიმთან ვიზიტისთვის მოსამზადებლად შეგიძლიათ:
- შეადგინოთ სია: რამდენად ხშირად მოიხმართ მარიხუანას და როგორ მოქმედებს ეს თქვენს ყოველდღიურ ცხოვრებაზე.
- დააფიქსიროთ სიმპტომები: აღწერეთ, რა შეგრძნებები გაქვთ მოხმარების შეწყვეტისას.
- შეაფასოთ ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობა: გაქვთ თუ არა ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემები, როგორიცაა შფოთვა ან დეპრესია.
- გაითვალისწინოთ მკურნალობის ვარიანტები: ექიმთან ერთად განიხილეთ შესაძლო თერაპიული მიდგომები.